تیمار سرمایی نشا گوجه فرنگی
تیمار سرمایی نشا گوجه فرنگی بذر کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای گاهی در بعضی از واریته های گوجه فرنگی تیمار سرمایی انجام می شود. واریته
های مختلف به تیمار سرمایی واکنش متفاوت نشان می دهند( بعضی وارینه ها واکنش منفی و بعضی واکنش مثبت) و در بعضی واریته هاپوست میوه زبر
و کلفت می شود. زمانی که نشا داریم یک هفته قبل از انتقال نشا گلخانه داران معمولا یک تیمار سرمایی انجام می دهند. در اثر تیمار سرمایی میان گره
ها کوچک شده،تعداد برگ کمتری زیر اولین خوشه گل تولید می شود و خوشه زودتر توسعه پیدا می کند و در نتیجه زودتر گل داده و گل های بیشتری
روی خوشه بوجود می آید.تیمار سرمایی به طور مستقیم اثری روی میزان میوه دهی ندارد بلکه به صورت غیر مستقیم و به علت تولید گل های بیشتر، در
صورت مساعد بودن بقیه شرایط و کنترلصحیح درجه حرارت، باعث افزایش عملکرد (تا 25%) می شود
دی اکسید کربن
استفاده از دی اکسید کربن با غلظت حدود 1000ppm باعث افزایش رشد نشا می شود. چون سطح خزانه نسبت به سطح زمین اصلی گلخانه بسیار کوچکتراست. ازینرو غنی سازی دی اکسید کربن از لحاظ اقتصادی توجیه پذیر است.
آبیاری
آبیاری مورد نیاز برای جوانه زنی و رشد نشا باید با انجام بازدید روزانه انجام گیرد و گلدان های کشت نباید خشک شوند. تا قبل از جوانه زنی، آبیاری ملایم
و به صورت مه پاش انجام می گیرد تا بذرها در اثر فشار آب از زیر خاک بیرون نیایند. در روزهای گرم و پر نور تابستان آبیاری چند بار در روز، ولی در روز های
سرد و کم نور زمستان آبیاری هر 3-2 روز یکبار انجام می گیرد. در صد رطوبت مورد نیاز برای محیط خزانه 80-60% است.
نور
از مرحله کاشت تا مرحله ی جوانه زنی نیاز به نور نمی باشد ولی پس از جوانه زدن و سبز شدن نشا ها باید نور بیشتری( به صورت طبیعی یا مصنوعی)
برای گیاه فراهم شود تا فرایند فتوسنتز و غذاسازی آغاز شود و بین بوته ها رقابت نوری بوجود نیاید.
دما
بهترین درجه حرارت برای جوانه زنی بذر گوجه فرنگی 30-25 درجه می باشد ( درجه حرارت محیط خزانه برای جوانه زنی نباید از 12 تا 15 درحه سانتی
گراد کمتر و از 35 درجه سانتی گراد بیشتر باشد). هرچه درجه حرارت پایین تر باشد طول مدت جوانه زنی بیشتر می شود.
عوامل محیطی موثر در جوانه زنی بذر و تولید نشا گوجه فرنگی
در کاشت بذر گوجه فرنگی 4129 متوسط زمان جوانه زنی بذر گوجه فرنگی در خاک 6-4 روز و طول دوره رشد بعد از نشا بوته در زمین تا میوه دهی (برداشت محصول) 70-60 روز می باشد. در مرحله نشا کاری کنترل رطوبت و حرارت مخصوصا در خزانه بسیار مهم است.
مراحل جوانه زنی بذر گوجه فرنگی
در کاشت بذر گوجه فرنگی 4129 بذر گوجه فرنگی کوچک (با اندازه حدود 5-3 میلیمتر) و کرکی شکل (پوشیده از تارهای ابریشم مانند) بوده و شامل یک
جنبن بزرگ و حلقوی می باشد که به وسیله مقدار کمی مواد غذایی احاطه شده است. اولین نشانه جوانه زنی بذر، ظهور ریشه سفید کوچک (ریشک یا
ریشه چه) می باشد که به سمت پایین رشد می کند. بعد از چند روز از رشد ریشه، نخستین بخش ساقه (هیپوکوتیل) به صورت قلاب مانند رشد کرده و
به طرف سطح خاک حرکت می کند و وقتی که در معرض نور قرار گرفت شروع به راست شدن و سبز رنگ شدن می نماید. وقتی گیاه در خاک استقرار
یافت و هیپوکوتیل کاملا عمودی شد، برگ های لپه ای از درون پوسته بذر خارج می شوند.
کشت بذر روی زمین خزانه
در کاشت بذر گوجه فرنگی رنجر بذرها روی زمین خزانه به طور یکنواخت پاشیده شده یا در ردیف های منظم کشت می شوند. و در این روش نمی توان
درستی روی شرایط(خصوصاشرایط خاک) داشت مثلا در هوای سرد و ابری زمستان با افزایش دادن حرارت و دما و وجود رطوبت بیش از حد، امکان حمله
قارچ هی خاک زی می باشد. در ضمن به علت تراکم زیاد، رقابت نوری بین نشا ها زیاد می شود و در نتیجه ساقه ها علفی شده و آمادگی برای
ورس(خوابیدن) پیدا می کنند.
تهیه نشا گوجه فرنگی
تهیه نشا گوجه فرنگی در خزانه(شکل 5-6) همانند خیار انجام می شود و ی توان به یکی از روش های زیر عمل نمود
کشت بذر در گلدان های نشا
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای به روش گلدان نشا بذر ها را در گلدان ها یا لیوان هایی با قطر 10-7/5 سانتی متر می کارند. عمق کشت در گلدان 1
سانتی متر است، عمق بیشتر منجر به پوسیدگی و بد شکل درآمدن برگ های لپه ای می شود. داخل گلدان خطا گمتر، تراکم کمتر و کنترل بهتر خواهد
بود. بعد از کشت بذر، گلدان خطا کمتر، تراکم کمتر و کنترل بهتر خواهد بود.
بعد از کشت بذر، گلدان ها را به خزانه انتقال می دهند. عواملی مانند دما،نور، رطوبت و فاصله بوته ها نقش مهمی در رشد گیاه سالم و قوی در خزانه
دارند. محیط خزانه باید عاری از هرگونه آفات و بیماری باشد زیرا گیاه جوان بسیار ضعیف و آسیب پذیر است. گلدان ها یا لیوان های کشت باید به اندازه ای
باشند که در طول رشد نشا مواد غذایی موجود در خاک گلدان نباید در حدی باشد که منجر به سوختگی بذر درمراحل اولیه جوانه زنی شود.
نکات هنگام کشت بذر بصورت نشا
قبل از کشت بذرها به منظور تهیه نشا باید بذرها را خیساند(1 تا 3 روز) تا بذرها نرم شوند و آمادگی برای جوانه زنی پیدا کنند. کشت غیر مستقیم(شکل
4 -6) نسبت به کشت مستقیم محاسنی دارد که در فصل خیار گلخانه ای به آنها اشاره شد
کشت غیر مستقیم(نشا کاری در خزانه)
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای در مناطقی که زودرسی محصول مورد نظر است یا طول فصل رشد کوتاه می باشد و یا زمان گاشت متقارن با شرایط نا
مساعد محیطی است، کشاورزان از روش نشاکاری در خزانه بهره می گیرند. همچنین نشاکاری باعث کاهش تلفات بذور هیبدرید، تولید نشا های قوی و
سالم، کاهش هزینه سوخت و تولید می شود. به ازای هر 500 متر مربع از زمین اصلی، 3-2 متر مربع فضا برای ایجاد خزانه لازم است(برای هر یک هکتار
حدود 40 متر مربع خزانه لازم است).
نکات هنگام کاشت بذر
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای قبل از کاشت بذر باید بذر ها را خیساند. بذر گوجه فرنگی را بیشتر از خیار خیس می کنند(1 تا 3 روز) چون سطح بذر
گوجه فرنگی سفت و خشن است. در واریته هایی که به سختی جوانه می زنند تیمار سرمایی یا مکانیکی انجام می شود که این حالت در گوجه فرنگی
کمتر است اما در فلفل دلمه ای بذر را در یخچال قرار داده یا داخل شن و ماسه مالش می دهند که حالت خشن سطح بذر اجازه جذب آب را بدهد.
بعد از خیساندن بذرها، آنها را در عمق 1-2 سانتی متری کشت می کنند(شکل 3-6) کاشت عمیق تر بذر باعث دیر جوانه زدن آن و در نتیجه باعث
پوسیدن بذر یا حمله آفات و بیماری ها به آن می شود.
کشت مستقیم(بذر)
در کاشت بذر گوجه فرنگی 4129 هم به صورت بذری(مستقیم) و هم نشا انجام میشود البته در مورد گوجه فرنگی و فلفل عموما کشت مستقیم بذر در
گلخانه توصیه نمی شود. کشت مستقیم بذر باعث کاهش هزینه نشا و کاهش مدت زمان کاری می شود ولی در کشت مستقیم برای اینکه جمعیت
کامل و یکنواختی از بوته ها بوجود آید،بذر بیشتری مصرف می گردد و در نتیحه هزینه خرید بذر افزایش می یابد.
مناطق مناسب کشت گوجه فرنگی
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای همانند خیار، در مناطقی که تابستان خنک و زمستان ملایم دارند دو کشت در سال میسر خواهد بود و می توان هر دو
کشت پاییزه و بهاره را انجام داد. اما در مناطقی که تابستان های گرم دارند و برداشت بهاره نهایتا تا اواخر اردیبهشت میسر می باشد بهتر است به جای
دو کشت در سال از یک کشت بینابین استفاده نمود. برای انتخاب تاریخ کاشت بهتر است با کارشناسان و گلخانه داران با تجربه مشورت نمود.
تفاوت گوجه فرنگی پاییزه و بهاره
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای پاییزه بر خلاف گوجه فرنگی بهاره به دلیل برخورد با روزهای نسبتا بلند تابستان و اوایل مهر، از رشد اولیه خوبی
برخوردار است ولی رسیدن میوه ها با روزهای کوتاه پاییز و زمستان مصادف می شود که ممکن است روی کیفیت و کمیت میوه ها تاثیر گذاشته و رنگ
پذیری میوه ها را با مشکل مواجه کند.
کشت پاییزه
در کاشت گوجه فرنگی گلخانه ای معمولا از اواخر خرداد و اوایل تیر شروع می شود. نشا ها از اوایل تا اواخر مرداد به زمین اصلی گلخانه منتقل می شوند
و محصول از اواسط مهر ماه تا اواسط آذر ماه قابل برداشت می باشد. حذف بوته ها از دهه سوم آذر تا دهه اول دی انجام می شود و بعد از آن عملیات
پاکسازی، ضدعفونی و آماده سازی شود
دمای پایین منجر به آسیب های فیزیولوژیکی
به یاخته در گیاهان حساس به سرمازدگی و از بین رفتن محصول در گیاهان مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری مانند گوجه فرنگی می شود. در این
تحقیق امکان افزایش تحمل تنش سرمایی در نشاهای گوجه فرنگی به وسیله اعمال خشکی با 10 و 20 درصد پلی اتیلن گلیکول (PEG) ارزیابی شد.
آزمایش در دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا همدان به صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی در چهار تکرار و در سال 1394 انجام شد. پس
از اعمال تیمار تنش خشکی، نشاها به مدت شش ساعت در شش روز متوالی در دمای 3 درجه سلسیوس قرار گرفتند. نتایج نشان داد، پیش تیمار
خشکی سبب حفظ رشد نشاهای گوجه فرنگی در شرایط تنش سرمایی و حفظ محتوای آب نسبی، محتوای سبزینه (کلروفیل) و فنل و همچنین سبزینه
فلورسانس (Fv/Fm) آن ها در پایان دوره تنش شد. نتایج اثر متقابل نشان داد، بالاترین میزان وزن تر ریشه (25/2 گرم) و شاخساره (4/4 گرم)، محتوای آب
نسبی (31/88 درصد)، Fv/Fm (834/0) و سبزینه کل (62/1 میلی گرم بر گرم وزن تر) در کاربرد 0 درصد PEG و بدون تنش سرما به دست آمد. همچنین
بالاترین محتوای مالون دی آلدهید (46/1 میکروگرم بر گرم وزن تر) و فنل (86/10 میلی گرم بر گرم وزن تر) در کاربرد 20 درصد PEG و بدون تنش سرمایی
مشاهده شد. به طورکلی نتایج این آزمایش نشان داد، پیش تیمار خشکی می تواند به طور موثری برای حفاظت نشاهای گوجه فرنگی از آسیب
ایجادشده به وسیله تنش دمای پایین در مراحل اولیه رشد استفاده شود.
